– Әрине, сіздерге де көп рақмет. Аудандық газет біздің бала кезімізден отбасымыздың сүйікті басылымы болатын. Сондықтан газет оқырмандарына жақсы жаңалық пен танымдық мақалалар ұсына беріңіздер демекпін. Өзіме келетін болсам, кіндік қаным тамған қасиетті туған жерім Тереңөзек кентінде 1996 жылы дүниеге келдім. Осындағы қарашаңырақ Иса Тоқтыбаев атындағы №35 мектеп-лицейдің түлегімін. Қандай бала болғанымды өзім толық бағалай алмаймын, алайда мектеп тарапынан елеулі ескертулер болған жоқ. Сабақты өз деңгейімде жауапкершілікпен оқуға тырыс­тым, әсіресе жаратылыстану ғылымдарына қызығушылығым жоғары болды. Оқушы кезімде пәндік олимпиадаларға, ғылыми жобаларға қатыстым. Сонымен қатар, тоғызқұмалақ ойы­нына қызығушылығым болды. Біздің сынып құрамы бірнеше рет өзгеріп, кейде құрама сынып ретінде оқыдық, бұл әртүрлі ортаға бейімделуге және ұжыммен жұмыс істеуге үйретті. Мектеп білімге деген қызығушылығымды қалыптастырып, болашаққа қаланған берік іргетас болды десем артық айтқандық болмас. Бастауыш сыныптарда Сәрсен Құдайбергенова мен Айна Болатбаева білім берсе, негізгі мектепте сынып жетекшілерім Нұргүл Мусаева, Жанар Серікбаева, Іңкәр Қордабаева біздерді жан-жақты, белсенді етіп тәрбиеледі, білім берді. Мектептегі барлық ұстаздарыма берген білімдері мен тәрбиесі үшін шынайы алғысымды білдіремін.

– 2013 жылы мектепті бітіргеннен кейін Ақтөбе қаласындағы Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина универ­ситетіне оқуға түстім. Шынымды айтсам, мектеп қабырғасында жүргенде медицинадан басқа мамандықты мүлде қарастырмадым, өзімді басқа салада елестеткен де емеспін. Бұл таң­дауыма отбасымның, әсіресе ата-әжемнің ық­палы зор болды деп ойлаймын.

Бала кезімде үйде атамның медициналық кітаптары көп болатын. Сол кітаптарды қарап, дәрігер мамандығына деген қызығушылығым ерте қалыптасты. Ата-әжем­нің үйіндегі орта, олардың әңгімелері мен дәрігер достарының жиі келуі мені осы салаға жақындатты.

Менің атам Астрахан Қожақов – ауданымызға белгілі дәрігер болды, өзі де мен оқыған оқу орнының түлегі. Ол фтизиатр болып, ұзақ жылдар аудандық туберкулезге қарсы диспансердің бас дәрігері қызметін атқарды. Ал әжем Маржан Ақбай – инфекциялық аурулар кабинетінде ұзақ жылдар еңбек еткен жан. Осындай отбасылық орта мен тәрбиенің арқасында медицина саласын саналы түрде таңдап, осы бағытта білім алуға шешім қабылдадым. 2018 жылы бакалавриатты аяқтап, 2020 жылы терапия бағыты бойынша интернатурадан өттім. Осыдан кейін менің алдымда келесі маңызды таңдау – мамандану бағытын анықтау тұрды.

Бұл жолы да менде айтарлықтай күмән немесе екіұдай ой болған жоқ. Университеттің 5-курсында инфекциялық аурулар циклі өткен болатын. Дәл осы кезеңде бұл пән маған ерекше қызық көрінді. Себебі инфекциялық аурулар – университеттегі ең күрделі пәндердің бірі. Мұнда диагноздар саны көп, науқастардың жағдайы жиі ауыр болады. Бірақ ең маңыздысы – өз еңбегіңнің нәтижесін бірден көру мүмкіндігі. Яғни науқас ауыр жағдайда түскенімен, дұрыс әрі уақытылы диагноз қойып, емді дер кезінде бастасаң, оның жағдайы көз алдыңда жақсара бастайды. 5-курстың өзінде кафедра жетекшісі мені осы кафедраға жұмысқа шақырды. Бұл мен үшін үлкен сенім, әрі таңдауыма қосымша мотивация болды.

Осындай нақты нәтиже беретін, динамикасы айқын мамандық менің мінезіме де жақын болды. Сондықтан инфекциялық аурулар саласын саналы түрде таңдап, осы бағытта кәсіби жолымды жалғастыруға шешім қабылдадым.

– 2020 жылы интернатураны аяқтағаннан кейін инфекциялық аурулар бағыты бойынша резидентураға дайындалып жүрген болатынмын. Алайда дәл осы кезең коронавирустық инфекция пандемиясымен тұспа-тұс келді. Осыған байланысты интернатураны бітіргеннен кейін бірден Ақтөбе облыстық клиникалық инфекциялық ауруханасына жұмысқа қабыл­дандым. Алғашқы жұмыс күнім әлі күнге дейін есімде. Бұған дейін нақты тәжірибесі жоқ жас дәрігер ретінде бірден ауыр науқастармен бетпе-бет келдім. Тыныс жеткіліксіздігі бар, жағдайы өте ауыр науқастар, өкінішке қарай өлім жағдайлары да болды. Алғашында қорқыныш болды, бірақ уақыт өте келе жауапкершілік пен тәжірибе қалыптасты. Сол кезеңде бізге демалыссыз, кейде ауруханада жатып жұмыс істеуге тура келді. Науқастар легі толастамады, орын жетіспеді. Бұл кезеңді қазір еске алу да оңай емес, бірақ ол мені кәсіби тұрғыда қатты шыңдады.

Есте қалған қызықты жағдайдың бірі – ұзақ уақыт ересек науқастармен жұмыс істеген терапевт ретінде алғаш рет емізулі баланы қарауым болды. Инфекциялық аурулар және балалар ин­фекциялары бағыты бойынша резидентураға түскеннен кейін педиатрияны қайта меңгеруге тура келді. Бұл мен үшін жаңа тәжірибе, әрі кәсіби дамудың маңызды кезеңі болды. Резидентураны аяқтағаннан кейін 2022 жылы медицина бағыты бойынша докторантураға түсіп, қазіргі таңда докторлық диссертациям­ды жазу үстіндемін. Қазіргі уақытта Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университетінде, инфекциялық аурулар және балалар инфекциялары кафедрасында жұмыс жасаймын. Кафедра клиникалық болғандықтан, инфекциялық стационарда науқастарды қарап, студенттерге, интерндер мен резиденттерге сабақ береміз. Сонымен қатар, Ақтөбе облыстық гепатологиялық орталығында инфекционист-гепатолог дәрігері ретінде және Ақтөбе облыстық фтизиопульмонологиялық орталығында консультант болып қызмет ат­қарамын. Кейде достарымның арасында әзіл­деп, «отбасымнан асып кетпедім – сол ин­фек­тология, сол фтизиатрия» деп айтамын. Жалпы кәсіби жолым вирус пен бакте­риялардың айналасында өтіп жатыр десем болады.

– Айта алмаймын. Шынымды айтсам, өзімді басқа мамандықта елестету қиын. Марқұм атам 80 жасқа келгенде: «Ақтөбе – менің Меккем ғой, Алла тағы өмір берсе, сол Ақтөбеде оқып, қайтадан дәрігер болар едім» деп жиі айтатын. Сол сөздер мен үшін де үлкен мәнге ие. Мен де дәл солай, егер тағы бір мүмкіндік берілсе, медицинаны қайта таңдар едім деп ойлаймын. Себебі бұл – жай ғана мамандық емес, бұл – өмір салты.

– Соңғы жылдары еліміздің медицинасы айтарлықтай дамып келеді. Жаңа техно­логиялар енгізіліп, диагностика мен емдеу мүмкіндіктері кеңейіп жатыр. Дегенмен ме­ди­цинаның толыққанды дамуына кедергі кел­тіретін бірнеше маңызды фактор бар. Бі­ріншіден, кейбір облыстарда, әсіресе шалғай аудандарда білікті мамандардың тапшылығы әлі де өзекті. Кей жағдайларда медициналық аппараттар бар болғанымен, олармен жұмыс істей алатын мамандар жетіспейді, соның салдарынан жабдық толық пайдаланылмай қалады. Екіншіден, кей өңірлерде диагностикалық және зертханалық мүмкіндіктер жеткіліксіз немесе біркелкі дамымаған. Алайда, менің ойымша, ең басты мәселе – халықтың медициналық мәдениетінің төмендігі. Көп жағдайда науқастар аурудың мәнін толық түсінбейді, қауіп факторларын елемейді және дәрігерге кеш жүгінеді. Мысалы, кейбір жұқпалы аурулар ауру мал арқылы таралатыны белгілі болса да, кей адамдар ауру немесе әлсіреген малды сойып, оны тұтынуға тырысады. Егер малдың жағдайы нашар болса, бұл оның ауру екенін көрсетеді, бірақ соған қарамастан қауіпке мән берілмейді. Сол секілді, гепатит және басқа да созылмалы аурулары бар науқастарға дұрыс тамақтану, диета сақтау және дәріні уақытылы қабылдау қа­жеттілігі түсіндірілгенімен, бұл ұсыныстар жиі орындалмайды. Нәтижесінде ауру асқынып, қайтадан стационарлық емдеуді қажет етеді.

Үлкен мәселенің бірі – профилактикалық медицинаның жеткілікті деңгейде бағаланбауы. Көп жағдайда қаржы мен ресурстар ауру асқынғаннан кейін ғана жұмсалады, ал оның алдын алу мәселесі екінші орында қалып қояды. Ал шын мәнінде, медицинаның басты мақсаты – ауруды емдеу емес, оның алдын алу болуы тиіс. Соның айқын мысалы – вакцинация. Мәселен, қызылша – вакцинамен басқарылатын инфекция, яғни оның алдын алуға толық мүмкіндік бар. Соған қарамастан, соңғы жылдары елімізде бірнеше рет қызылша бойынша эпидемиялық өршу тіркелді. Бұл – өте өкінішті жағдай және профилактикалық бағыттың жеткілікті деңгейде жүзеге аспай отырғанын көр­сетеді.

Жалпы алғанда, медици­наның толық дамуы үшін тек тех­ника мен кадр жеткіліксіз. Ең маңыздысы – халықтың денсаулыққа деген көзқарасын өзгерту, медициналық сауат­ты­лықты арттыру және профилактикаға, соның ішінде вакцинацияға басымдық беру деп ойлаймын.

– Жоғарыда айтап өткенімдей таңдаған бағытым – инфекциялық аурулар және гепатология, яғни жұқпалы аурулар мен бауыр патоло­гияларымен күресу. Бұл салада ұзақ жылдық тә­жірибем болмағандықтан, үлкен жетістіктерге жеттім деп айту ертерек. Дегенмен, өзімді үз­діксіз дамытуға, білімімді жаңартуға әрдайым ұмтыламын. Қазіргі таңда докторлық диссертация жазу үстіндемін, сондай-ақ халықаралық және республикалық конференцияларға баяндамашы ретінде тұрақты қатысып келемін. Атап айтқанда, Ресей, Беларусь, БАӘ, Өзбекстан, Қыр­ғызстан елдерінде өткен ғылыми жиындарға қатыстым. Сонымен қатар Түркияның Дүзже қаласында тағылымдамадан өту мүмкіндігі болды. Алайда мен үшін ең үлкен жетістік – бұл науқастардың алғысы. Себебі дәрігер үшін ең бастысы – адамның сауығып, сенім артып, ри­зашылығын білдіруі. Одан артық марапат жоқ деп ойлаймын.

– Қазіргі жастарға, медицинаны таң­да­ған түлектерге қандай кеңес айтар едіңіз?

– Қазіргі жастарға, әсіресе медицинаны таңдаған түлектерге айтарым – ең алдымен оқу және адамгершілік қасиет қатар жүруі керек. Медицинада тек оқығандық жеткіліксіз. Біліммен қатар сабыр, жанашырлық, жауапкершілік және адамға деген шынайы ниет болуы өте маңызды. Себебі біз тек ауруды емес, адамды емдейміз. Университеттің оқытушысы ретінде студенттерге әрдайым айтарым – жақсы дәрігер болу үшін тек кітап оқып қана қоймай, адамды түсіне білу керек. Әр науқасқа өз жақыныңдай қарап, жауапкершілікпен қарау – бұл мамандықтың бас­ты қағидасы. Осы тұрғыда сонау Гиппократ заманынан келе жатқан «Arte et humanitate, labore et scientia» деген ұстаным бар. Оның мағынасы – «Өнермен және адамгершілікпен, еңбекпен және біліммен». Бұл медицинадағы ең негізгі құндылықтарды – кәсібилік пен адам­гершілікті қатар ұстау керектігін көрсетеді. Сондықтан бұл жолды таңдаған әр жас үнемі ізденісте болып, білімін жетілдіріп, ең бастысы – адамгершілікті бірінші орынға қоюы қажет.

– Жалпы медицинада «әттеген-ай» де­мей­тін күн болмайды десем, артық емес. Әрбір науқастың тағдырына алаңдайсың, әсіресе жағ­дайы ауыр науқасты көргенде. Кейде «осы­ның орнына басқаша жасағанда қалай болар еді?» деген ой келеді. Бұл – әр дәрігерге тән ішкі жауапкершілік пен уайым. Сол себепті медицина мамандығында кәсіби күйзеліс (профессиональное выгорание) жоғары деңгейде болады деп ойлаймын. Себебі бұл тек жұмыс емес, әр науқастың өмірі мен тағдырына араласу. Ал мені толғандыратын басты мәселенің бірі – жаңа инфекциялардың пайда болуы. Қазіргі уақыт өте күрделі, тұрақсыз кезең. Әр сәт сайын қоздырғыштардың мутацияға ұшырап, жаңа түрлері пайда болуы мүмкін. Бұған коро­навирустық инфекция айқын дәлел болды. Мұндай жағдайдың қайталанбағанын қалаймыз, бірақ белгілі бір деңгейде алаңдаушылық пен сақтық сезімі әрқашан бар. Сондықтан инфекциялық қауіпсіздік, эпидемиологиялық ба­қылау және ғылымның дамуы бүгінгі таңда аса маңызды деп есептеймін.

– Туған жерге оралу – мен үшін әрдайым ойым­да жүрген мәселе. Тіпті, жыл са­йын «ауылға кетемін» деп кафедрада айтып жүремін. Қазіргі таңда мамандығыма байланысты университетте жұмыс істеп, білім беру мен клиникалық тәжірибені қатар алып жүруге мүмкіндік бар. Сондықтан әзірге осы бағытта қалып отырмын. Дегенмен, болашақта туған ауылыма барып, сол жерде еңбек ету мүмкіндігі болады деп сенемін. Себебі қай жерде жүрсек те, түптің түбінде туған жерге қызмет ету – әрқайсымыздың парызымыз.

– Қазіргі таңда өз отбасымды құрған жоқпын. Ата-анам ауылда тұрады. Анам Гүлсара Батишева – Иса Тоқтыбаев атындағы №35 мектеп-лицейінде орыс тілі пәнінің мұғалімі, ал әкем Рүстем Қожақов ауданда коммуналдық шаруа­шылық саласында еңбек етеді. Екеуі де жоғары білімді, өз ісіне жауапкершілікпен қарай­тын жандар. Отбасымызда қарындасым Меруерт – мектеп оқушысы, оқу үздігі. Інім Мағжан Астраханов – микробиолог, қазіргі уақытта Астана қаласындағы Ұлттық биотехнология орта­лығында ғылыми қызметкер болып жұмыс істейді.

– Қызметтен қолым қалт еткенде көбіне кітап оқимын. Кітап оқу – мен үшін демалу, әрі ойды жинақтаудың бір жолы. Сонымен қатар, бос уақытымда балық аулауға барғанды ұна­тамын. Табиғат аясында уақыт өткізу – жұмыс барысындағы қарбаластан кейін жақсы демалыс береді.

– Жұмысыңызға сәттілік, әрдайым елдің алғысына бөлене беріңіз.