Рақметтің құны қанша?
Кейбір сөз айтуға оңай болып көрінуі мүмкін. Бірақ мағынасы терең. Ал кейбірі қысқа ғана болғанымен, адамның жүрегінде ұзақ сақталады. Сондай сөздің қатарында жай ғана «рақметтің» орын алуы – үлкен ой саларлық дүние. Біз оны күн сайын айтамыз. Біреу есік ашып берсе, көмектессе, дүкеннен зат алғанда, бір нәрсе сұрағанда, тіпті кейде әдет бойынша да осы сөзді қолданамыз. Бірақ осы сөздің шын мәнін жүрекпен сезініп айтып жүрміз бе?«Рақметтің құны қанша?» деген сұраққа қаржы өлшемімен жауап беру мүмкін болмас. Өйткені алғыстың бағасы – адамның көңілінде. Кейде адамға үлкен сыйлықтан гөрі, бір ауыз жылы сөз қажет. Күні бойы шаршап жүрген анаға баласының «Анашым, рақмет!» дегені жеткілікті. Баласының болашағы үшін тынымсыз еңбек еткен әкеге перзентінің алғысы – бар байлықтан қымбат. Жылдар бойы шәкірт тәрбиелеген ұстаз үшін өзі оқытқан оқушының «Сізден алған білімім өміріме жол көрсетті» деуі – еңбегінің өтеуі. Демек, шынайы алғыс – жасалған жақсылықтың қайтарымынан бұрын, оның қадірін түсінудің белгісі секілді.
Бір мезетке ойланып көрдіңіз бе? Адам алғысты тым алыстан іздеуі ықтимал. Ал шын мәнінде, бізге жақсылық жасап жүрген адамның шоғыры күн сайын жанымызда жүрген шығар... Расында, бізді таң атпай шығарып салатын жақын адамға, қиналғанда үнсіз тыңдайтын досқа, жұмыста қолдау көрсететін әріптеске, көңіл түскенде бір ауыз сөзбен жігер беретін жақын жанға, тіпті бізге қиындық әкелген адамға да кейде алғыс айтуға болады. Себебі олар нысаналы адамына сабырды үйретеді. Қателік арқылы адам өзін таниды. Сүрінген сайын өмірдің әрбір сәтін қадірін түсіне білген жан жақсылық жасауға құштар болып тұрады. Сондықтан «рақмет» – тек жақсылыққа айтылатын сөз емес. Ол – өмірден сабақ алған адамның сөзі.
Біле білсеңіз, адам кейде қолындағы дүниенің қадірін жоғалтқанда ғана түсінеді. Бар кезде ата-ананың қадірін білмеу, қасында жүрген адамның бағасын сезінбеу, уақыттың босқа өтіп жатқанын байқамау – өкінішке әкелетін үлкен нәрсе. Көпшілік «кейін айтамын», «кейін сөйлесемін», «кейін алғысымды білдіремін» деп жүре береді. Бірақ өмірде «кейін» деген мүмкіндік әрдайым бола бермейді. Осы қарапайым алғысқа негізделген сөзді айтуға не кедергі? Мүмкін, олар сезімін сөзбен жеткізуге ұялатын шығар. Жақын адамы бәрін онсыз да біледі деп ойлайтын шығар. Адамның көңіліне жететін сөз айтылмаса, оның жылуы да сезілмейді.
Қашанда «рақмет» – жақсылықтың жалғасы Бір адамға алғыс айтсаң, ол адам келесі жолы да жақсылық жасауға ынталанады. Алғыс алған адам өзін қажет сезінеді. Оның жасаған еңбегінің еленгенін түсінеді. Бір ауыз «рақмет» осылайша бір жақсылықты екінші жақсылыққа жалғайды.
Бір қарағанда алғыс айту – мәдениеттіліктің өлшемі, қоғамдағы мейірімділікті арттырудың бір жолы. Егер әр адам айналасындағы жақсылықты байқап, оны бағалай білсе, адамның бір-біріне деген құрметі де артар еді. Үлкендер: «Ең үлкен алғыс – ісіңмен білдірген алғыс» екенін жиі айтады.
Қоғам өмірінде көп елене бермейтін «рақмет» – өте қарапайым сөз. Оның салмағы жоқ, бағасы жоқ, дүкеннен сатып ала алмайсың. Бірақ кейде сол бір сөздің адам жүрегіндегі құны шексіз. Өйткені адамға оның жасаған жақсылығының көрінгенін білу маңызды. Еңбегінің бағаланғанын сезіну бағалы. Өзінің біреуге қажет екенін түсіну қымбат көрінеді. «Рақметтің құны қанша?» деген сұрақтың нақты жауабы табылмауы ықтимал. Ол – біреудің көңілін көтеретіндей, ренішті ұмыттыратындай, адамды жақсылыққа жетелейтіндей баға жетпес қымбат нәрсе. Бәлкім, біз үлкен нәрсені өзгерткіміз келетін шығар. Бірақ кейде үлкен өзгеріс бір ғана кішкентай сөзден басталады. «Рақмет». Оны дер кезінде айта білейік. Өйткені айтылмай қалған алғыстан кейінгі өкініштің құны – кез келген бағамен салыстыруға келмейді.
Балтабай ОРДАБЕКОВ
