Өңірлік даму: мемлекеттік қолдаудың маңызы

Өңірлерді дамыту туралы айтпас бұрын, Президенттің бұл тұрғыдағы ұстанымына тоқталған жөн. Өйткені, өңірлердің дамуы мемлекеттік қолдау шараларымен тікелей байланысты. Осы ретте, «Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам» атты Жолдауға назар салайықшы. Жолдаудың «Жаңа экономикалық саясат» деп аталатын бірінші бағдарында Президент «...Біз экономикамызда қордаланған мәселелерді жақсы білеміз. Мысалы, шикізатқа әлі де тәуелдіміз. Еңбек өнімділігі төмен, инновация жеткіліксіз. Ұлттық табыстың игілігін жұрттың бәрі бірдей көріп отырған жоқ. Әрине, мұның барлығы – күрделі мәселелер. Бірақ оны шешудің нақты жолдары бар» деп атап өтті. Біз бұдан төмендегідей ой түйіп, тұжырым жасасақ болады. Яғни, макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету экономиканы әртараптандыру және цифрландыруға баса мән бергеніміз жөн. Сондай-ақ шағын және орта бизнес пен адам капиталын дамыту, заң үстемдігін орнықтырудың да алатын орны ерекше. Мұны саясаттанушылар мен сарапшылар да қуаттап, қолдауда. Енді бұл мақсатты жұмыстың өңірде нақты жүзеге асуының мән-мазмұнын баяндасақ.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту – өңір әкімдерінің басты міндеті. Президент бұл талапты ел тізгінін ұстаған күні-ақ ашып айтып, нықтап тапсырған болатын. Өйткені, шағын және орта кәсіпкерлік дамыса, өңірлердің салық базасы артып, жұмыссыздық көрсеткіші азаяды. Ал, қай аймақта жұмыссыздық көрсеткіші азайса, сол өңірде қоғамдық-саяси ахуал тұрақты болады. Міне, біз бір ғана кәсіпкерлік саласына көңіл бөлу арқылы бірнеше өзекті мәселенің шешімін табамыз. Өңірлерді дамыту, әрине мұнымен шектеліп қалмауы керек. Өйткені, кәсіпкерліктің, оның ішінде шағын және орта бизнестің дамуы жылдар өткен сайын құбылып тұратыны нарықтың заңдылығы. Сол себепті бизнесті цифрландыруға мән берген жөн. Ал, цифрландыру – барлық игіліктің ең тиімді әрі табысты жолы.
Президент өз Жолдауынан бөлек «Ұлттық жобалар» қабылданарда да өңірлердің цифрлық әлеуетін арттыруға ерекше басымдық беруде. Өйткені, бұл – жаһандану заманның басты талабы. Қала мен ауыл арасындағы айырмашылықты азайту, яғни қаладағы қолайлы жағдайды ауылда да қалыптастыру – мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі. Бұл бағытта біздің елімізде ауыз толтырып айтарлықтай жақсы нәтижелер бар. Соның бірі – «Жайлы мектеп» жобасы.
Мәселен, бір ғана Сыр өңірінде қолға алынған жұмыстарға назар аударайықшы. «Жайлы мектеп» ұлттық жобасы аясында облыста алдағы үш жылда 15 100 орынға арналған құны 100 млрд теңгеден асатын 21 мектеп салынады. 2023 жылы 10 мектептің құрылысы басталады. Бұл 2025 жылы өңірдегі үш ауысымды және апатты мектептер мәселесінің толығымен шешім табуына, балалардың сапалы білім алуына берік негіз қалайды.
Өңірдегі өзекті мәселені шешудің ұлттық жобада көрініс табуы және оның қала орталығында ғана емес аудандар мен шалғай ауылдарда жүзеге асырылуы халықтың мемлекетке деген сенімін де нығайтады. Сондықтан қайбір ұлттық жобаның да өңірлердің өркендеуі үшін алатын орны ерекше. Тек министрліктер мен жергілікті әкімдіктер жобаларды жүзеге асырарда өңірлердің климаттық жағдайын, орналасуын, халықтың әл-ауқатын ескеруі қажет.

Ұлттық жобалардан бөлек мемлекеттік және нақты бір саланы дамытуды көздейтін салалық бағдарламалардың да орындалуы аймақтар үшін маңызды. Мәселен, биыл Қызылорда облысы бойынша газдандыру деңгейін 72 пайызға жеткізу жоспарлануда. Тиісінше, осы жылы 11 елді мекеннің газдандыру жобасы толық аяқталып, 40 мыңға жуық халық көгілдір отынның игілігін көреді. Ресми ақпараттарға сүйенсек, бұдан бөлек, өңірдегі жылу желілерін қайта жаңарту бойынша 8 жоба қарастырылып, «Ауыл ел бесігі» бағдарламасы аясында 10 әлеуметтік нысанның қазандықтары жөнделмекші. Нақтырақ айтқанда, биыл облыста 26 газбен жабдықтау жобасы жүзеге асырылады. Бұл қаржыға 2022 жылы басталған 6 жобаның жұмысы жалғасып, барлығы 20 жаңа жобаның құрылысы жүргізіледі. Оның ең маңыздысы – Қызылорда қаласынан құны 215 млрд теңгені құрайтын қуаттылығы 240 мегаватты жаңа жылу электр орталығы салынады. Қазіргі таңда жаңа нысан аумағында жерді тегістеу, инженерлік-геодезиялық жұмыстары аяқталып, нысан құрылысы басталған.
Сонымен қатар аймақты толықтай таза ауыз сумен қамтамасыз ету мәселесі де күн тәртібінен түскен емес. Бүгінде Қызылорда, Арал, Қазалы, Байқоңыр қалалары орталықтандырылған таза ауыз суға толық қосылған. Ал, облыс аумағындағы 230 елді мекеннің 98,1 пайызы таза ауыз сумен қамтылған. Десе де қалған елді мекендерді таза ауыз сумен жабдықтау үшін «Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» және «Ауыл – ел бесігі» бағдарламаларымен 23 жоба қолға алынды. Қазіргі таңда құрылыс жұмыстары басталып, қарқынды түрде жүргізілуде. Міне, мемлекеттік бағдарламалар арқылы да өңірді өркендетуді жетілдіру жұмыстары осылайша жүйелі ұйымдастырылуда.
Өңірлік даму туралы тағы бір маңызды мәселе, ол – жергілікті атқарушы органдардың тұрғындар үшін ашықтығы мен қолжетімділігі. Барлық жұмыс ашық әрі жария түрде жүргізілсе, атқарылған жұмыстар мен алдағы жоспарлар жөнінде халыққа күнделікті ақпарат беріліп отырса, онда өңір дамуы ілгері басады. Өңірлік кешенді іс-шараларға жұртшылық өкілдерінің қатысуын қамтамасыз етудің де маңыздылығы зор. Бұл билік пен халық арасын жақындастырып, халықтың мемлекетке деген сенімін арттырады. Бұл қадамдағы нәтижеге атқарушы билік еркін форматтағы кездесулер өткізу, көшпелі қоғамдық қабылдаулар ұйымдастыру арқылы қол жеткізсе болады. Өйткені, өңір дамуынан сол өңірдің тұрғындары тыс қалмауы керек. Бұл олардың патриоттық сезімдерін оятып, бюджеттен тыс көздер арқылы өңірге инвестиция тартуға да басты негіз болуы мүмкін. Сондықтан өңірлік даму тұжырымдамаларын сол өңірдің белсенді халқының қатысуынсыз жоспарлау мүмкін емес. Бұл ретте өзге өңірлер үлгі аларлық тәжірибе Қызылорда облысында бар.
Дұрыс әрі ұтымды жүргізілген саяси шешімдердің негізінде аймақта жанашыр кәсіпкерлердің қолдауымен «Неке сарайы», «Өнер орталығы», «Қан орталығы», «Аналар үйі» секілді қажетті үлкен нысандар салынуда. Сондықтан өңірлік дамуды қалыптастыру үшін жергілікті атқарушы органның жүйелі жұмыс жүргізуі аса маңызды.
Ақтөре ИБРАГИМҰЛЫ