Түркияда наурыз қалай тойланады?

Бұл Наурыз бұрынғыдан өзгерек... Себебі биыл Ұлыстың ұлы күнін мен туған елден жырақта, Анадолы жерінде қарсы алғалы отырмын. Түркі дүниесіне ортақ мерекені тарихи кеңістікте сезіну ерекше әсер сыйлайды деген үміт бар. Бірақ күнтізбеде көктемнің келгенін айшықтайтын 22 нау­рыз жақындағанымен, айналада мерекелік қарбалас байқалмайды. Қазақстандағыдай абыр-сабыр, қайнаған тіршілік, алаңға жиналған халық жоқ. Қала өз ырғағымен өмір сүріп жатыр. Ал Нау­рыз көпшілік үшін қалыпты күндердің бірі сияқты.

Мұның өзіндік себептері бар. Түркияда 22 наурыз ресми мереке ретінде бекітілмеген. Сон­дықтан жалпыхалықтық дең­гейде атап өтілмейді. Түрік қоғамы Наурызды, ең алдымен көк­­тем­нің келуі, табиғаттың жаңа­­руымен байланыстырады. Яғни, кең ауқымды мерекеден гөрі, тіршіліктің жаңаруын айшық­­­тайтын символикалық күн ретінде қабылдайды.

Мәселенің тағы бір қыры – тарихи-саяси фактор. ХХ ғасырдың соңында Анадолының оңтүстік-шығысындағы кей өңірлерде Нау­рыз мерекесі тек көктемді қарсы алу емес, жергілікті халықтың этникалық және саяси талаптарын білдіру шарасына айналды. Сол кездегі жаппай шерулер полициямен қақтығысқа ұласқан. Бұл жағдай халық арасында мерекені ашық алаңда думан­датып тойлауға деген сақтық сезімін қалыптастырды. Сол себептен кейінгі жылдары Нау­рыз символдық, мәдени және ака­демиялық форматта өткізі­летін болды.

Анкара университетінің докторанты Назерке Ахметова да бұл ерек­шелікті құптайды. Бес жылдан бері Түркияда тұрып жатқан ол Наурыздың мұнда мүлде ұмыт қалмағанын, алайда оның форматы өзгеше екенін айтады.

«Түркияда Наурызды негізі­нен түркітану орталықтары, түр­кі елдері диаспорасы мен жоға­ры оқу орындары ғана атап өтеді. Шаралар шағын форматта, көбіне ғылыми конферен­циялар мен мәдени кештер түрін­де ұйымдастырылады. Қазақстан­дағыдай кең көлемде той­лан­ғанын көрмедім. Мұнда ол көбіне сим­воликалық деңгейде ғана сезіледі», – дейді ол.

Иә, бұл сөздің жаны бар. Түркияда Наурыз көбіне мәдени-академиялық форматта аталып өтеді. Университеттерде ғылы­ми баяндамалар оқылып, түркі халықтарының тарихы мен дәс­түрлері таныстырылады, шағын концерттік бағдарламалар ұйым­дастырылады.

Десе де кейінгі жылдары Анкара бұл мейрамға ерекше мән бере бастады. Ел Президенті Режеп Тайип Ердоғанның бастамасымен Наурызды түркі әлемінің ортақ мәдени мұрасы ретінде дәріптеуге басымдық беріліп отыр.

Биылғы Ұлыстың ұлы күні Рамазан айымен тұспа-тұс келген­діктен, мерекенің сипатына әсер етіп отыр. Түрік қоғамы бұл кезеңде рухани құндылыққа көбі­­рек мән беріп, құлшылықты алдыңғы орынға қояды. Сол себепті думанды шаралар емес, байсалды, тыныш атмосфера басым.

Сөйтіп, Түркияда Наурыз – ұмыт болған мереке емес. Ол мәдени жадта сақталған, бірақ қазіргі таңда жалпыхалықтық сипаттан гөрі символдық деңгейде көрініс табады.

Ал мен үшін бұл Наурыз, бәлкім, дәл осы өзгешелігімен де есте қалар… Ал туған жерім Сыр­дария ауданындағы жер­лес­терімді мерекемен шын жүрек­тен құт­­тықтаймын! Әрқа­­шан жырақта жүрсек те, салт-дәстүрімізді ұмыт­пай, ұлттық тағам әзірлеп, дәстүр сабақтастығын өзге елде жаң­ғырта береміз.

Әсия НҰРЛЫБАЕВА,

«24KZ» телеарнасының Түркия Республикасындағы