Энциклопедия негізінен осыдан 10 жыл бұрын «Қазақпарат» баспасынан жарыққа шыққан. Кітаптың кіріс­песінде: «Мұқағали Мақатаев шығар­машылығын жан-жақты талдап, түсінікте беру мақсатымен бас­па­­дан шығарылып отырған бұл энциклопедияда ақынның мыңнан астам өлеңдері мен он алты дастаны, хикаяттары мен әңгімелері, «Қош, махаббат» атты пьесасы және негізгі әдеби-сын мақалалары сөз болады» делінген. Үнемі төрт тармақтан тұратын он бір буынды өлең жазуға машықтанған Мұқағали Мақатаев поэзияға жанын беруге даяр адам болған. Көбіне сегіз, төрттен он екі буынға дейін құбылып тұратын әрбір өлеңі оқырман жүрегінен орын алған. Шалыс ұйқасты туындысымен қатар, қара өлең жазудың шебері атанған. Ал, арнау өлеңге деген көзқарасын ақиық ақын әуелден айқындап алғаны толықтай зерттелген. Мәселен, ол – көңіл жықпастықпен әркімге жыр арнап, алтын сөздің салмағын жеңілдетуге жаны қас атанған. Шын мәнінде, мұзбалақтың Есенинмен жан дүниесі ұқсас келген. Саздай сезімі мен ішкі иірімі іргелес көрінген.

Энциклопедияны құрастырушы­лар Мұқағали Мақатаевтың шығар­ма­­­­шы­лығынан бөлек, оның шығар­ма­­шылығына зерделеу жүргіз­ген көп­­те­ген тұлғаны жинаққа енгізген. Құрылымдық жағынан мыңнан аса өлеңді талдаудың өзі – үлкен қажырлы еңбек. Кітапта Мұқағали Мақатаевқа өлең арнап, көптеген тарихи туынды жазған қарымды қаламгерлер жөнін­де мәлімет жеткілікті. Алысқа бармай-ақ, өзіміздің жерлесіміз, те­рең­өзек­тік ақын Қайырбек Асанов «Түс немесе Мұқағалимен ұшырасу», «Ақын», «Өмір еді өлеңінің ұраны» тақы­рыбында жыр жазған.

Өз кезегінде энциклопедияны шолу арқылы философиялық ой түйін­­деріне тереңнен қанықтық. Адам өмірінде жиі кездесетін сағы­ныш, аңсау, құмарту, сүйсіну, шат­тану, қуану, ренжу, мұңаю, өкіну секілді бірқатар дүниені шығар­машылығынан аңғаруға болады. Шындығында, ақынның Фаризаға ар­налған өлеңі көлемі 45 тармақтан тұратын 8 шумақтық өлең поэзияда ұшы­распаған үлгіде жырланады.

Айта кетейік, елімізде «Мұқағали» журналы 2005 жылдан бері жарыққа шығып, оқырманның жүрігінен жол тауып келеді. Алғашқы нөмірі Райымбек батырдың 300 жылдық мерейтойына арналып шығарылған. Бүгінде екі айда бір рет 120 бет болып шығатын журнал шығарудағы негізгі мақсат – ұлы ақынның өмірі мен шығармашылық жолын тыңғылықты зерттеп, елімізде «мұқағалитану» ғылымын қалыстастыру. Бұл ретте, «Мұқағали» тақырыбындағы «Жалын» баспасынан жарық көрген естеліктер жинағын А.Әбдіқал құрастырған. Дәл осы тақырыпта 2001-2002 жылдары ақынның 70 жылдығына орай шығармаларының 4 және 5 томдық, таңдамалы, шығармалар, жыр жинағы жарық көрген. Қазақстан Жазушылар ода­ғының шешімімен 1985 жылы алғаш рет қаламгерлерге «Мұқағали Мақа­таев атындағы сыйлық» бе­рілді. Әдістемелік құрал ретінде «Мұқағали бағдарламасы» дайындалса, «Мұқағали – дастан» зерттеу мақалалар жинағы 2001 жылы өз оқырманына жол тартты. Бұдан бөлек, «Мұқағали Мақатаев» есте­лік-эссе кітап, таң­дамалы шығар­малар жинағы өз құн­дылығын жой­май­тын­­дығын дә­лел­деген. «Мұқағали Мақатаев ақын­­­дығының лири­­ка­лық та­биғаты» және «Мұқағали Ма­қатаев лирикасының лексика-грам­­­­­­­­­матикалық ерекшеліктері», «Мұ­қа­ғали Мақатаевтың ақын­дық ше­бер­­лігі», «Мұқағали Мақатаев жә­не қазақ поэзиясындағы дәстүр мен жаңа­шылдық», «Мұқағали Мақа­таев­тың бейнелі сөздер сөздігі», «Мұқағали мұраты», «Мұқа­ғали өрнегі» тақыры­бындағы диссер­та­циялық еңбектер ақынның шы­ғар­­­машылығы ғылыми тұрғы­дан зерт­телгенін дәлелдейді. «Мұқа­ғали­тануды» ғалымдар қазақ әде­биеттану ғылы­мының жаңа саласына жатқызады. Ақынның «Білгің кел­се, алды­мен, зертте мені» деген сөзі қазақ ғалымдарының жұмысына жол бастаушы болған секілді.

Сазгер Нұрғиса Тілендиевпен бір­ге ортақ шығармашылық байланыс орнатқан ұлы ақынның сөзіне жазыл­ған әндер де жеткілікті. Ақиық ақын туралы түсірілген бірне­ше фильм бар. 1976 жылдың 28 ақпанында мұзбалақ өз күнделігінде: «Әттең ауруым болмаса, биылғы жыл жа­ман басталмады. «Өмірдастан» – таң­дамалым 15 мың тиражбен шық­ты: жаман емес. Мазмұны, мені қа­на­ғаттандырады. Бұдан 10-12 жыл бұрын жазғандарымның жаңа дүниедей оқылғаны қуантады. Бәрі ор­нында...» деп жазба қалдырады. Өкі­ніштісі, осы жазба жарияланған­нан кейін 30 күннен кейін ақын бақилыққа аттанып кете барады. Арада 50 жыл өтсе де, өз заманының заңғар ақыны мәңгілік насихаттала береді.