Кәсіпкер деген кім?
Адам баласының өмірінде еңбек пен ізденістің орны қашанда бөлек. Біреу маңдай терімен жер өңдеп, егін егеді, енді бірі қолынан Келген өнерін кәсіпке айналдырады, тағы бірі білімі мен қабілетін пайдаланып, елге қажетті қызмет түрін ұсынады. Ал сол еңбекті жүйелі іске айналдырып, тәуекелге барып, жаңа мүмкіндік іздейтін, өз ісін қалыптастырып, өзгелерге де жұмыс ұсынатын азаматты біз кәсіпкер деп атаймыз.Кәсіпкер деген ұғымның астарында үлкен мағына бар. Ол тек пайда табуды көздемейді. Кәсіпкер – белгілі бір істің жауапкершілігін мойнына алып, қоғамға қажетті өнім немесе қызмет ұсынатын, өз кәсібін дамыта отырып, ел экономикасына үлес қосатын іскер жан. Қазақ халқы «Кәсіп түбі – нәсіп» деп бекер айтпаған. Кәсіптің берекесі ең алдымен еңбекке, табандылыққа, адалдыққа және істің көзін таба білуге байланысты.
Кәсіп бастау сырт көзге оңай көрінуі мүмкін. Алайда оның артында үлкен еңбек, ізденіс және жауапкершілік тұр. Кәсіпкер нарықтағы сұранысты зерттейді, халықтың қажеттілігін зерделейді, сапалы өнім ұсынып, қызмет көрсету мәдениетін қалыптастырады, қаржы мәселесін реттейді, қызметкерлерінің еңбегін ұйымдастырады. Оның әрбір қабылдаған шешімі кәсібінің болашағына әсер етеді. Сондықтан кәсіпкер болу үшін тек қаражаттың болуы жеткіліксіз. Ең бастысы, нақты жоспар, білім, еңбекқорлық, табандылық және жауапкершіліктің болғаны дұрыс.
Кәсіпкерлік – батылдық пен тәуекелді талап ететін жол. Кез келген жаңа істің өз қиындығы бар. Кейде жоспар ойдағыдай жүзеге аспауы мүмкін, нарықтағы жағдай өзгеруі, сұраныс төмендеуі немесе күтпеген мәселе туындауы ықтимал. Осындай сәтте кәсіпкердің шынайы болмысы көрінеді. «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» деген нақыл сөз кәсіпкерлікке де тікелей қатысты. Істі бастамас бұрын жан-жақты саралап, есептеп, мүмкіндікті бағалай білу керек. Ал тәуекелге бел буғанда оның жауапкершілігін де мойынмен көтере білу қажет. Тәуекел ойсыз қадамға жатпайды. Нағыз кәсіпкер тәуекелді есептей біледі, мүмкіндікті бағалайды, қателіктен сабақ алады. Бір істің сәтсіз аяқталуы жолдың біткені емес. Керісінше, ол келесі қадамға сабақ болып, жаңа тәжірибе қалыптастырады.
Кәсіпкерліктің ең маңызды ерекшелігі – оның қоғамға пайда әкелуі. Нағыз кәсіпкер тек өзінің пайдасын ғана ойламайды. Оның кәсібі адамдардың белгілі бір қажеттілігін өтеуі керек. Мәселен, ауылда наубайхана ашқан азамат халықты күнделікті қажетті нан өнімімен қамтамасыз етеді. Шағын цех ашқан кәсіпкер жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтиды. Фермер елдің азық-түлік қауіпсіздігіне үлес қосады. Қызмет көрсету саласында жүрген кәсіпкер тұрғындарға қажетті жұмыс түрін ұсынады. Демек, кәсіпкер мен қоғамның арасында өзара байланыс бар.
Кәсіпкер де қоғамнан тыс өмір сүрмейді. Оның жетістігі елдің әлеуметтік және экономикалық жағдайымен тығыз байланысты. Сондықтан кәсіпкердің қоғам алдындағы жауапкершілігі де жоғары. Қызметкерлеріне адал еңбек жағдайын жасау, тұтынушыға сапалы өнім ұсыну, салықты уақытында төлеу, заң талабын сақтау – кәсіпкерлік мәдениеттің маңызды белгілері.
Кәсіпкерліктің қоғам үшін тағы бір үлкен маңызы – жаңа жұмыс орнын қалыптастыруы. Бір адам өз кәсібін бастауы мүмкін. Кейін кәсібі кеңейген сайын бірнеше адамды жұмыспен қамтиды. Уақыт өте келе шағын кәсіпорын ірі өндіріс орнына айналуы ықтимал. Бір адамның жеке жетістігі – тұтас қоғамның игілігі. Жұмыспен қамтылған азамат өз отбасының жағдайын жақсартады, қажеттілігін өтейді, салық төлейді, ел экономикасына үлес қосады. Осылайша бір кәсіптің айналасында бірнеше отбасының тұрмысына әсер ететін экономикалық байланыс қалыптасады. Сондықтан кәсіпкердің әрбір ашқан жаңа жұмыс орны – қоғам үшін маңызды мүмкіндік.
Әсіресе ауыл кәсіпкерлерінің еңбегі ерекше атап өтуге тұрарлық. Ауылдық жерде мал шаруашылығы, егіншілік, сауда, қызмет көрсету, тамақ өндірісі, қолөнер және басқа да кәсіп түрі дамып келеді. Ауылда кәсіп ашу – бір жағынан, туған жердің экономикасына үлес қосу болса, екінші жағынан, ауыл тұрғындарына қажетті өнім мен қызметті өз елді мекенінен алуға мүмкіндік береді. «Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас» дейді халқымыз. Туған жерінде кәсіп бастап, оның дамуына үлес қосып жүрген азаматтардың еңбегі осы сөздің мәнін айқындай түседі. Себебі туған ауылдың көркеюіне атсалысу – елге қызмет етудің бір жолы.
Кәсіпкерлік туралы сөз болғанда, оның адалдықпен тікелей байланысты екенін де ұмытпауымыз керек. Табыс табудың өзі жеткіліксіз, оның қандай жолмен келгені маңызды. Адал еңбекпен келген нәпақаның орны бөлек. «Адалдық жүрген жерде адамдық жүреді» деген сөз бар. Кәсіпкердің беделі оның тапқан табысымен ғана емес, халықпен қарым-қатынасымен, сөзіне беріктігімен, сапалы қызметімен өлшенеді. Тұтынушы бір рет алданып қалуы мүмкін, бірақ адал емес кәсіп ұзаққа бармайды. Ал сапалы өнім ұсынып, сенімге ие болған кәсіпкердің тұрақты тұтынушысы қалыптасады. Сондықтан кәсіпкерлік мәдениеттің басты қағидасы – адалдық пен сенім.
Қазіргі заман кәсіпкерден тек еңбекқорлықпен қатар, білімді де талап етеді. Бүгінде технология қарқынды дамып келеді. Электронды сауда, цифрлық қызмет, әлеуметтік желідегі жарнама, онлайн төлем мен жаңа өндіріс технологиясы кәсіпкерліктің ажырамас бөлігіне айналды. Сондықтан кәсіпкер үнемі білімін жетілдіріп, заман талабына бейімделіп отыруы керек.
Бүгінде жастардың арасында өз кәсібін бастауға деген қызығушылықтың артуы – қалыпты үрдіс. Жас адамның кәсіпке ұмтылуы оның өз болашағына жауапкершілікпен қарағанын көрсетеді. Өз ісін ашу арқылы ол біреуге жұмыс іздеумен шектелмей, болашақта өзгелерге жұмыс беретін деңгейге көтерілуі мүмкін. Әрине, кәсіп бастаған жас бірден үлкен жетістікке жетпеуі ықтимал. Бірақ ең бастысы, әрекет жасау, үйрену, тәжірибе жинау. «Істің көзін тапқан, байлықтың өзін табады» деген сөз осындайда еске түседі. Кәсіпкерлік те істің көзін табудан басталады. Қарапайым идея дұрыс жоспарланып, табанды еңбекпен жүзеге асса, үлкен кәсіпке айналуы мүмкін.
Ендеше кәсіпкер деген кім? Кәсіпкер – мүмкіндікті көре білетін адам. Ол – тәуекелге бара алатын адам. Еңбектенуден жалықпайтын, өз ісіне жауап бере алатын жан. Өзгелерге жұмыс беретін, қоғамның қажетіне жарайтын өнім мен қызмет ұсынатын, өз кәсібі арқылы елдің дамуына үлес қоса алатын азамат.
Бүгінгі кәсіпкер – өз болашағы мен елінің ертеңін де қалыптастыруға атсалысатын азамат. Оның әрбір жаңа жобасы, әрбір ашқан жұмыс орны, әрбір өндірген өнімі – ел экономикасына қосылған үлес. Сондықтан кәсіпкерлікті қолдау мен еңбек адамын бағалау – қоғамның ортақ міндеті.
Б.АЯБЕКҰЛЫ
