Асар – қазақтың көне дәстүрлерінің бірі. Асар кезінде ауыл тұрғындары немесе рудың адамдары біреуге үй салуға, қоныс аударуға, егін жинауға, мал бағуға көмектесетін. Ұйымдастырған адамға ешкім төлем төлемейтін, оның орнына қатысқандарға ас беріледі. Бұл дәстүр қазір сирек орындалады, бірақ ауылдық жерлерде кейде асар дәстүрі сақталған болуы мүмкін.

Енші беру – бұл дәстүрде ата-ана балаларына жеке мал, мүлік немесе шаруашылықты дербес жүргізу үшін беретін. Бұрын бұл дәстүр баланың дербестенуінің маңызды белгісі болған. Ата-анасы отау құрған баласына мал беріп, шаруашылық жүргізуіне көмектескен. Қазіргі заманда жастар көбінесе қалаға көшіп, дербес өмір сүруге тырысады, сондықтан бұл дәстүр біртіндеп жойылып барады.

Жылу жинау – бұрын қазақ қоғамында бір адам немесе отбасы қиын жағдайға тап болса, ауыл болып немесе ру болып оларға көмек көрсеткен. Жылу жинау дәстүрі арқылы адамдар ортақ мақсатта бірігіп, қиындықты бірге жеңуге ұмтылған. Бүгінде бұл дәстүр сирек кездеседі, көбінесе қайырымдылық шараларына айналып кетті.

Құда түсу – ертеректе құда түсу рәсімі өте маңызды болған. Бұл тек екі жас арасындағы некеге байланысты келісім ғана емес, екі отбасы, тіпті екі ру арасындағы байланысты бекіту құралы ретінде қаралған. Қазіргі заманда құдалықтың мәні өзгеріп, оның тек символикалық рөлі қалды.

Көтендестіру – екі жақтың арасындағы кикілжіңді немесе дау-дамайды бейбіт жолмен шешу үшін қолданылған салт. Бұл дәстүрде дауласқан тараптар бір-бірінің артынан сүйісіп (көтеннің ұшын тигізу арқылы) татуласқан. Бұл ерекше рәсім – татулық пен келісімге келудің белгісі болып есептелген. Оның мақсаты дауды шешіп, жаулықты бейбіт жолмен тоқтату болған.

Көтендестіру салты бүгінде сақталмаған. Оның басты себебі – заманауи өмір сүру салты мен жаңа әлеуметтік құндылықтар. Бейбітшілікке келудің басқа жолдары қазіргі қоғамда кеңінен қолданылғандықтан, бұл салт өзінің маңыздылығын жоғалтып, тек тарихтың бір бөлшегіне айналды.

Балдыз қалың – қайтыс болған әйелінің сіңлісін, яғни балдызын, сол отбасының күйеуіне қосу үшін берілетін қалыңмал. Бұл салттың негізі отбасылық қарым-қатынасты үзбеу және балаларды жетім етпеу мақсатынан туған. Балдыз қалың салты арқылы жесір қалған ер адам қайтыс болған әйелінің сіңлісіне үйленуге құқығы бар болған. Осы арқылы отбасылар арасындағы туыстық байланыс сақталып, балалардың туған әулетінен кетпей, сол отбасында тәрбиеленуі қамтамасыз етілген.

Балдыз қалың салты қазақ қоғамының патриархалды кезеңдерінде өзектілігін жоғалтпағанымен, қазіргі заманның әлеуметтік және моральдық құндылықтарына сәйкес келмегендіктен, ұмыт қалған. Қазіргі уақытта жесір қалған адамға немесе балдызды алуға қатысты мұндай рәсімдер орындалмайды, себебі жаңа заңдар мен моральдық нормалар бұл салтты қолдамайды.

Дегенмен, бұл дәстүр қазақ халқының бұрынғы өмірінде отбасы бірлігі мен әлеуметтік қатынастардың ерекше мәнге ие болғанын көрсетеді. Балдыз қалың салтының жойылуы қазақ қоғамының заманауи талаптарға бейімделуі мен жаңа әлеуметтік нормаларға көшуінің нәтижесі.

Аушадияр – қазақ халқының үйлену тойларында орындалатын ерекше дәстүрлі ән айту рәсімі. Бұл ән тек үйлену тойларында айтылып, жаңадан үйленген жас жұбайларға арналған тілектер мен баталарды білдіретін дәстүрлі музыкалық жоралғы болған. Аушадияр көбінесе келін мен күйеу жігіттің туыстары, жақындары жиналған тойда орындалған.

Бүгінгі күнде бұл дәстүр қазақ тойларында сирек кездеседі немесе толықтай ұмытылған. Оның орнына қазіргі заманда жаңа музыкалық бағыттар мен дәстүрлер пайда болды. Аушадиярды білетін адамдар мен орындаушылар азайғандықтан, бұл салт біртіндеп халық арасында жойылып кетті.

Жиенқұйрық – қазақтың әдет-ғұрпында жиенге арналып өткізілетін ерекше дәстүр. Қазақтарда нағашы мен жиеннің қарым-қатынасы ерекше құрметке ие болған. Жиен нағашыларына алғаш рет арнайы барып, қонақ болғанда, оған «жиенқұйрық» деген арнайы қонақасы берілген. Бұл дәстүрде жиенге сый-құрмет көрсетіліп, оған қой сойылып, құйрық май мен сыйлықтар берілген. Дәстүр атауының өзі жиенге арнайы сойылған қойдың құйрық майын беру рәсімімен байланысты.

Қазіргі қазақ қоғамында жиен мен нағашы арасындағы байланыс бұрынғыдай терең салттарға негізделмегенімен, туыстық қарым-қатынас әлі де сақталған. Жиенқұйрық дәстүрі ұмытылғанымен, оның маңыздылығы қазақ халқының ұрпақ жалғастығы мен туысқандық қатынастардың символы ретінде тарихта қалған.

Қой басты – қазақ халқының қонақ күту мәдениетінің бір бөлігі болған дәстүр. Қой сойылып, оның басы аса құрметті қонаққа ұсынылған. Бұл дәстүрдің тамыры тереңде, әрі оның өзіндік ережелері мен мән-мағынасы бар. Қойдың басын беру – үй иесінің қонаққа деген ерекше құрметін, мәртебесін көрсеткен.

Бұл дәстүр қазақтың ұмыт қалған салттарының бірі болып табылады. Бұл дәстүр негізінен мал союмен және қойдың басын тарту рәсімімен байланысты, алайда қазіргі заманда ол сирек орындалып немесе кейбір өңірлерде толықтай ұмытылған.

Сыралғы дәстүрі қазақ халқының көне салттарының бірі болып табылады, бірақ ол бүгінде көпшілікке ұмыт болып кеткен. Сыралғы – біреудің үйіне немесе туысына ұзақ сапарға шыққан кезде барған қонаққа, әсіресе аға буын өкілдеріне құрмет көрсету мақсатында жасалған сыйлық. Бұл сыйлық әдетте азық-түлік, киім-кешек немесе басқа қажетті заттардан тұрады.

Сыралғының негізгі мақсаты – қонаққа және оның отбасы мүшелеріне көрсетілген құрмет пен ілтипат. Ол адамды ұзақ жолға аттанар алдында, оның жолы болсын, өмірі берекелі болсын деген жақсы тілектермен бірге беріледі.

Бүгінгі таңда сыралғы дәстүрі көбінесе ұмыт болып, оның орнына басқа сыйлықтар мен дәстүрлер пайда болды. Әсіресе қалалық жерлерде және заманауи өмірдің қарқынды жағдайында сыралғының орын алғаны сирек кездеседі. Алайда, сыралғы салтының тарихи маңызы мен оның қазақ мәдениетіндегі орны назардан тыс қалған жоқ.