Робот сот орындаушысы – уақыт пен қаржыны үнемдейтін тиімді тетік

2024 жылдың 19 маусымында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев несие беру кезінде тәуекелдерді азайтуға және атқарушылық іс жүргізуді жетілдіруге бағытталған заңға қол қойды. Аталған өзгерістердің нәтижесінде, республика көлемінде «Оңайлатылған іс жүргізу» қызметі іске қосылып, «Робот сот орындаушысы» жобасы енгізілді.

Жаңа тәртіпке сәйкес, 20 айлық есептік көрсеткішке дейінгі әкімшілік айыппұл белгіленген мерзімде төлен­беген жағдайда атқарушылық іс жүргізу автоматты түрде қозғалады. Азамат­тарға бұл туралы 1414 нөмірі­нен SMS-хабарлама және «eGov Mobile» қосымшасы арқылы push-хабарлама жолданады. Аталған жүйе жеке сот орындаушысының қызметіне төленетін 25 пайыздық қосымша шығыннан босатып, барлық рәсім­дерді онлайн форматта жүргізуге мүм­кіндік береді.

2025 жылы облыс бойынша жалпы сомасы 1,15 млрд теңгені құрайтын 48 236 атқарушылық іс қозғалған. Мысалы, белгілі бір азаматқа полиция органдары тарапынан әкімшілік бұзушылық жасауына байланысты айыппұл салынады. Заңда көрсетілген мерзімде айыппұлды төлемеген жағдайда заң талабына сәйкес, әкімшілік хаттама полиция органдарынан автоматты түрде сот орындаушысына мәжбүрлі түрде өндіріп алу үшін жолданады.

Жаңа тәртіп бойынша алдымен «робот сот орындаушы» жүйесі іске қосылып, азаматтың банктік шотында айыппұлды өтеуге жетерліктей қаражаты болса, берешек сомасы автоматты түрде өндіріліп алынады да, атқарушылық іс қысқартылып, азаматтың шоты қайта ашылады.

Ал шотында қаражат жеткіліксіз болған жағдайда, іс заңға сәйкес отыз күн күнтізбелік кешіктірмей жеке сот орындаушысына жолданады. Бұдан әрі берешекті өндіру шаралары қолданыстағы заңнама аясында жүргізіледі.

Осылайша, жүйе азаматтардың уа­қы­тын үнемдеп, рәсімдерді жеңіл­детуге және атқарушылық іс жүргізудің тиімділігін арттыруға бағыт­талған ақпараттық механизм болып табылады.

Қазіргі уақытта әділет органдары цифрлық сервистерді одан әрі же­тіл­діру жұмысы жалғастыруда. Оның ішінде, жасанды интеллект не­гіз­інде «Әйтеке» көмекшісін іске қосу жоспарлануда. Аталған чат-бот аза­маттарға қарапайым құқықтық кеңес беріп, құжаттарды рәсімдеуге жәр­демдесетін болады. Сонымен қатар робот сот орындаушысының құзы­ретін кеңейту мәселесі де қарас­ты­рылуда. Яғни, берешек шегі 20 айлық есептік көрсеткіштен 40 айлық есеп­тік көрсеткішке дейін ұлғай­тылмақ.

«Заң мен тәртіп» қағидасы аясында қабылданып жатқан іс-шара­лар құқықтық сауаттылықты арт­тыруға, мемлекеттік қызметтердің қолже­тім­ділігі мен ашықтығын қам­тамасыз ету баса назарға алынған. Нәти­жесінде, азаматтардың уақыты мен қаржысын үнемдеп, заң көмегін алу үдерісі барынша жеңілдетуге бағыт­талған.

К.НҰРЫМОВ,

Қызылорда облысы бойынша

Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі департаментінің бас маманы