Мемлекеттік қаржылық бақылаудың ұйымдастырылуы

Мемлекеттік қызметшілердің қызметін қаржылық бақылау — бұл сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, мемлекеттік аппараттың ашықтығын қамтамасыз ету және бюджет қаражатының мақсатты жұмсалуын қадағалау мақсатында жүзеге асырылатын құқықтық әрі экономикалық шаралар жүйесі.

Қазақстанда мемлекеттік қызметшілерге қатысты қаржылық бақылау екі негізгі бағыт бойынша жүргізіледі: жеке тұлға ретіндегі активтері мен кірістерін бақылау және қызмет бабындағы бюджеттік-қаржылық процестерді бақылау (мемлекеттік аудит).

1. Жеке тұлға ретіндегі қаржылық бақылау (Жалпыға бірдей декларациялау

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес заңнамасына сәйкес, барлық мемлекеттік қызметшілер мен олардың жұбайлары (зайыптары) өздерінің қаржылық жағдайын ресми түрде есепке өткізуге міндетті:

Активтер мен міндеттемелер туралы декларация (250.00 нысаны): Мемлекеттік қызметке кірген кезде толтырылатын бастапқы декларация. Мұнда қолда бар барлық жылжымайтын мүлік, көлік, шетелдік банктердегі шоттар, құнды қағаздар мен қолма-қол ақшалар тіркеледі.

Кірістер мен мүлік туралы декларация (270.00 нысаны): Мемлекеттік қызметшілер мен олардың жұбайлары жыл сайын тапсыратын кезекті есеп. Онда бір жыл ішіндегі ресми табыстар, ірі сатып алулар (мүлік, көлік, бағалы қағаздар) және олардың қандай қаражат көзінен алынғаны көрсетіледі.

Шектеулер: Мемлекеттік қызметшілерге Қазақстаннан тыс жердегі шетелдік банктерде шот ашуға және ақша сақтауға, сондай-ақ кәсіпкерлік қызметпен айналысуға заңмен тыйым салынған.

2. Лауазымдық қызметтегі қаржылық бақылау (Мемлекеттік аудит)

Егер мемлекеттік қызметші бюджет қаражатын бөлуге, мемлекеттік сатып алуларға немесе мемлекеттік мүлікті басқаруға жауапты болса, оның қызметі «Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» Заңмен реттеледі. Бұл бақылауды мына органдар жүзеге асырады:

Жоғары аудиторлық палата (сыртқы бақылау): Президентке тікелей бағынатын, мемлекеттік бюджеттің ең ірі әрі стратегиялық жұмсалу бағыттарын тексеретін жоғары орган.

Ішкі мемлекеттік аудит комитеті (Қаржы министрлігі): Мемлекеттік органдардың ішіндегі сатып алулардың заңдылығын, бухгалтерлік есептің дұрыстығын және қаржылық заңбұзушылықтарды анықтайды.

Қаржылық бақылауды бұзғаны үшін жауапкершілік

Декларацияны уақытында тапсырмау, жалған немесе толық емес мәліметтер ұсыну, сондай-ақ қызмет бабында бюджет қаражатын тиімсіз жұмсау айыппұлдарға, тәртіптік жазаларға (жұмыстан шығаруға дейін) немесе қылмыстық жауапкершілікке (сыбайлас жемқорлық баптары бойынша) әкеп соғады.

Фото: ашық дереккөзден