Адвокатураның құқықтық мәртебесі айқындалады
Қазақстан Республикасы Конституциясының 86-бабында адвокатураның құқықтық мәртебесіне ерекше көңіл бөлінуі – елімізде адам құқығы мен бостандығын қорғауға басымдық берілгенінің айқын дәлелі. Аталған норма адвокатураны тек заң көмегін көрсететін институт ретінде емес, азаматтардың конституциялық құқығын қорғауға қызмет ететін маңызды құқықтық тетік ретінде айқындайды.Адвокатураның негізгі миссиясына әрбір адамның мемлекет кепілдік берген сот арқылы қорғалу құқығын тиімді жүзеге асыруына ықпал ету жатады. Әділ сот төрелігі тек тәуелсіз соттың қызметімен қатар кәсіби әрі тәуелсіз адвокаттың жұмысымен де қамтамасыз етіледі. Себебі азаматтың құқығы толық қорғалуы үшін оның заңды мүддесін сауатты әрі кәсіби деңгейде қорғай алатын адвокаттың болуы аса маңызды.
Жалпы алғанда, 86-бапта заң көмегін адвокатпен қатар заңда көзделген өзге де тұлғаның көрсету мүмкіндігі белгіленгенімен, адвокаттардың ерекше құқықтық мәртебесі сақталады. Адвокат – азамат пен мемлекет арасындағы құқықтық тепе-теңдікті қамтамасыз ететін, заң үстемдігін нығайтатын және әділ сот төрелігінің жүзеге асуына тікелей ықпал ететін тәуелсіз құқық қорғаушы.
Конституцияда адвокаттың құқығы, міндеті мен жауапкершілігі заңмен айқындалатыны көрсетілуі олардың қызметінің кәсібилігін, тәуелсіздігін және қоғам алдындағы жауапкершілігін арттырады. Бұл өз кезегінде халықтың адвокатура институтына деген сенімін күшейтеді.
Қазіргі құқықтық мемлекет жағдайында адвокатураның рөлі бұрынғыдан да артып келеді. Азаматтық, әкімшілік, қылмыстық және кәсіпкерлік даулардың күрделенуі азаматтардың сапалы заң көмегіне деген қажеттілігін ұлғайтты. Сондықтан адвокаттардың кәсіби біліктілігін тұрақты арттыру, олардың тәуелсіз қызметіне кепілдік беру, мемлекеттік кепілдендірілген заң көмегінің қолжетімділігін кеңейту және адвокаттық қызметті цифрландыру уақыт талабына айналып отыр.
Адвокатура институтын одан әрі жетілдіру үшін адвокаттардың процессуалдық құқықтарын кеңейту, дәлелдемелер жинау мүмкіндігін жетілдіру, адвокаттық құпияның мызғымастығын қамтамасыз ету және жас адвокаттарды даярлау жүйесін халықаралық стандарттарға сәйкестендіру маңызды. Бұл шаралар азаматтардың құқығын қорғау тетігінің тиімділігін арттырып, әділ сот қағидаттарын толық жүзеге асыруға мүміндік береді.
Ашығын айтқанда, Конституцияның 86-бабы адвокатураның қоғамдағы ерекше орнын конституциялық деңгейде бекітеді. Адвокатура – құқықтық мемлекеттің ажырамас институты, заң үстемдігінің, әділ сот төрелігінің және адам құқықтарын қорғаудың сенімді кепілі. Адвокаттардың кәсіби әрі тәуелсіз қызметі азаматтардың Конституциямен кепілдендірілген құқықтарының нақты жүзеге асуына және қоғамдағы әділеттілік қағидаттарының нығаюына қызмет етеді.
Қалдыгүл ЖАППАСБАЕВА,
Сырдария заң кеңсесінің меңгерушісі
