«Қашан үйленесің?»
18 демей-ақ қояйын, 20-дан асқан жастардың жиі еститін сөзі бұл. Жасына жас қосылған сайын басына бас қосылуын тілейтін, сұрайтын, ақыл айтатындар қатары да көбейе береді. Той-жиында кездескен туған-туыс, күнде көретін әріптес, айына-жылына бір көретін танысты кезіктірсең де әңгіме – «той қашан?». 18 жастан бастап айналасы «талап еткен» соң көп бойжеткен һәм бозбаланың ойында «ең бірінші кезекте үйлену керек» деген ой ғана қалыптасады. Яки жұрттың сұрауын қанағаттандыру үшін немесе жас келген сайын үйленудің қажеттілігін түсінгеннен. 18 жастан бастап «қашан үйленесіңді» естіген адамның ойында 25 жасқа келгенде «кім болса да, қалай болса да үйлену керек, болды» деген ой да қалыптасып үлгереді. Отыздан асқанда «биылдан қалмай үйлену керек» деп қояды, бірақ адамнан Алла Тағаланың жоспары мықтырақ.Үйлену, үй болу, ұрпақ қалдыру – сүннет. Бірақ өмірдің мәні тек үйленумен шектелмейді. Ең алдымен адам жеке тұлға ретінде өз-өзіне құрмет көрсете алуы керек. Не жағдай болса да мәселені білімге әкеліп тірегіміз келеді. Себебі білімсіз дүние қараң. «Той қашаннан» қашқан жастар білімсіз, артын ойламай, бір-бірін танымай жатып, үйленіп алады. Әрине қазақтың тойы көппен өтеді. Той бітеді, ел тарқайды. Содан кейін не қалады? Отбасының қадірін жете түсінбесе, тағы бір «бақытсыз отбасы» қалады.
Үйлену, үй болу Құдайға жағымды іс болса, жас отбасыны ажырату – Ібілістің сүйікті ісі. Сондықтан да әсіресе жаңадан шаңырақ көтерген отбасылар арасында кикілжің, түсініспеушілік көп болуы мүмкін. Сынақ түрлі себеппен келуі ықтимал.
Айтайын дегеніміз, жастарды «қашан үйленесіңмен» емес, отбасының мәні мен мазмұнына бағыттап, үлкен өмірге қанаттандырып, сынаққа сынбайтындай етіп тәрбиелеу керек. Өмірді түсініп болу мүмкін емес. Оның жауабын, шешімін ешкім білмеген, ұқпаған, түсінбеген. Тек әркім өз әлінше өмірін сүріп, белгіленген жасын жасайды. Бірақ ағартушылық бағытты қол еткен біз отбасы, тұрмыстық зорлық пен зомбылық арам шөптей қаулап тұрған кезеңде оймақтай ойымызбен бөлісуді жөн санадық.
«Атып кетті», «ұрып кетті», «жығып кетті», «зорлап кетті», «тонап кетті...» Жаға ұстатар жаңалықтың күнде бір емес, бірнешеуін естисіз. Тіпті естігеніне елдің еті үйреніп барады. Бұның бәрі – білімсіз жасалған әрекеттен деп білеміз.
Үйленбес бұрын ең алдымен ниеттің дұрыстығы керек. Неке уақытша емес, өмір бақиға қиылады. Тіпті о дүниеде де бірге боламыз деген ниетпен. Сондай-ақ өз жұбайымен жақсы қарым-қатынаста болу – мұсылмандықтың көркем белгісі. Иманның кемелдігі мінездің кемелдігімен, мінездің кемелдігі өз жұбайына көрсеткен сый-құрметпен өлшенеді. Отбасын күйреуден сақтаудың бірден-бір жолы – ер мен әйелдің отбасындағы рөлі мен жауапкершілігін жақсы білуі. Отбасы о баста екі адамнан құралады. Үйлену, үй болу – ізгі амал. Десек те ақыл-парасатпен құрылған отбасыны сақтайтын амалдар – сезім мен сыйластық қана.
А.МҰХАНБЕТҚАЛИ
