– Иә, аграрлы ауданның, ауыл тіршілігінің күретамыры – мал шаруашылығы десек, саланың жұмысын алға сүйреп, тыныс-тіршілігіне жан бітіріп тұрған мамандар – ветеринарлар. Ең бастысы ветеринария саласы – мал денсаулығын ғана емес, халықтың азық-түлік қауіпсіздігіне жауапты, соның негізгі кепілі екенін ұмытпаған жөн. Негізгі міндетімізге тоқталсақ, жануарлар ауруының алдын алу, емдеу, мал дәрігерлік сараптау. Тексеру, таза жануар өнімін өндіру арқылы адамзатты адамға жұғатын аурудан сақтау. Яғни, аудан аумағындағы ветеринариялық тұрақтылықты сақтау және халықтың денсаулығын қорғау. Сала бір-бірімен тығыз байланысты үш бағыттан тұрады. Бұл жүйеде ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің аудандық аумақтық инспекция­сы, Ветеринариялық станция және Ветеринариялық зертхана өз құзыреттері шеңберінде жұмыс істейді.

Алдын алу және емдеу жұмыстарымен ветеринариялық станция қызметкерлері айналысады. Олар тікелей профи­лактикалық іс-шараларды жүзеге асырады. Аса қауіпті ауру­лардың алдын алу, жануарлар мен адамдарға ортақ ауруларға қарсы уақытылы егу жұмысын жүргізу негізгі міндеті. Ал диагностикалық зерттеулер бойынша – мал басынан қан сынамаларын алу арқылы бруцеллез, туберкулез және т.б. дертті анықтауға мониторинг жасалады. Сонымен қатар сәйкестендіру қызметі бар. Ол дегеніміз – мал басын сырғалау және «АШЖБ» АЖ (Ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру ақпараттық жүйесі) базасына енгізу. Ветеринариялық зертхана аса қауіпті аурулардың диагнос­тикасы және халыққа сатылатын ет және сүт өнімдеріне сараптамалық зерттеулер жүргізеді.

– Ветеринариялық инспекция – мем­­­лекеттік бақылау және қада­ғалау міндетін атқарады. ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветери­нариялық бақылау және қадағалау комитетінің Сырдария аудандық аумақтық инспекциясы жоғарыда аталған жұмыстардың заңдылығын қада­­ғалайтын басты орган. Инспек­цияның негізгі функциялары – вете­ри­­нариялық станцияның егу және диагностикалық жұмыстарды қан­ша­лықты сапалы және уақытылы жүр­гізгенін бақылауда ұстайды. Сонымен қатар инспекция мал шаруа­­шылығымен айналысатын кәсіп­кер­­­лер мен тұрғындарға маңызды мемлекеттік қызметтерді ұсынады. Атап айтқанда – мал сою пункттеріне, қайта өңдеу кәсіпорындарына және мал шаруашылығы нысандарына ве­те­­ри­нариялық-санитариялық қоры­тын­дылар береді.

Экспортқа және импортқа шы­ғатын өнімдерге ветеринариялық сер­тификат рәсімдейді.

– 2025 жылы «Эпизоотияға қар­сы іс-шараларға» аудан бойынша ауыл шаруашылығы жануарларына арналған 12 түрлі індетке қарсы вете­ри­нариялық-профилактикалық іс-ша­ра­лар жоспары бекітілді.

Жоспарланған көрсеткішпен вете­ринариялық-профилактикалық және диагностикалық іс-шаралар жүргізілді. Жыл басынан бүгінгі күнге дейін диагностикалық зерттеу­лер барысында бруцеллез ауруы­на күдікті нәтиже барлығы 90 бас МІҚ малы анықталып, қайта зерттеу жұмыстары жүргізілді. Сонымен қатар диагностикалық зерттеу барысында бруцеллез ауруына оң нәтиже барлығы 20 бас МІҚ малы анықталды. Олар ветеринариялық-санитариялық талаптарға сай союға өткізіліп, мал егелеріне 2 315 990 теңге өтемақы кәсіпорын есебінен, 1 718 912 теңге мемлекет тарапынан төленді. А.Тоқмағамбетов ауылдық округіне қарасты «Петро Қазақстан Құмкөл Ресорсиз» АҚ, «Арысқұм» кен орны аумағынан қаңғыбас иттен құтыру ауруы анықталды. Ауыл әкімінің «Шектеу іс-шараларын бел­гілеу туралы» №2 шешіміне сәйкес, «Пет­ро Қазақстан Құмкөл Ресорсиз» АҚ, «Арысқұм» кен орнына шектеу іс-шаралары қойылды. 10 қаңтар 2025 жыл мен 27 наурыз 2025 жыл аралығында құтыру ауруына қарсы сауықтыру шаралары жүргізілді. Атал­ған эпизоотиялық бірліктегі 19 ит пен 20 мысық ауланып, өртеліп арнайы қазылған шұңқырға көмілді. Аумақ механикалық тазартылып, за­лал­сыздандыру жұмыстары жүр­гізілді. Ауыл шаруашылығы жануарларын энзоотиялық ауруларына қарсы профилактикалық шаралар жүргізу мақсатында 6 түрлі ауруға қарсы ветеринариялық іс-шаралар жоспары бекітіліп, қажетті ветеринариялық препараттар жет­кізілді. Осы уақытқа дейін 3160 бас жылқы сақау (мыт), 3001 бас жылқы гастрофилез, 6628 бас МІҚ малы пироплазмоз, 1000 бас түйе қатпа ауруына қарсы егілді.

– ҚР АШМ 2015 жылғы 30 қаңтар­дағы «Ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру қа­ғидаларын бекіту туралы» №7-1/68 бұйрығына сәйкес, 2025 жылға барлығы 10000 бас мүйізді ірі қара, 9000 бас ұсақ мал, 4000 бас жылқы, 100 бас түйе, 30 бас шошқа бірдейлендіру жоспары бекітілді. Нәтижесінде, 10758 бас мүйізді ірі қара, 9090 бас ұсақ мал, 4732 бас жылқы, 206 бас түйе, 50 бас шошқа бірдейлендірілді. Қазіргі таңда, аудан бойынша ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру дерекқор базасында 40831 бас МІҚ, 25653 бас уақ мал, 28365 бас жылқы, 1585 бас түйе, 100 бас шошқа тіркеуде тұр.

– Ветеринарияны цифрландыру – Мемлекет басшысының бас­ты талабының бірі екені бел­гілі. Салада бұл жүйенің іске асуы қалай жүруде?

– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа арнаған Жол­­дауларында ауыл шаруашылығын дамыту үшін ветеринария саласын түбегейлі реформалау және цифр­ландыру қажеттігін бірнеше рет айтты. Президент ветеринариялық бақы­лаудың ашықтығын қамтамасыз ету – бұл ұлттық қауіпсіздік пен экспорттық әлеуеттің негізі екенін атап көрсетті. Осы күні «Төрт түлік» мобильді қосым­шасы бойын­ша жеке және заңды тұлғалар ара­сында қосымшаны пайдалану және оған тіркелу қажеттігі бойынша түсіндірме жұмыстарын жүр­гізу жалғасуда. Қазіргі таңда аудан көлемінде 4060 мал иелерінің 3779-ы (93%) «Төрт түлік» мобильді қо­сымшасына қосылып, пайдалануда. Бұл мобильді қосымша – мал шаруа­шылығын бақылаудың жаңа деңгейі. Қазіргі цифрлық заманда мал басын түгендеу және оның қауіпсіздігін қадағалау үшін қағазбастылықтан арылатын уақыт келді. ҚР Ауыл шаруа­шылығы министрлігі әзірлеген «Төрт түлік» мобильді қосымшасы – әрбір мал иесінің телефонында болуы тиіс қажетті құрал.

– «Төрт түлік» қосымшасы малдың «Фермадан – дастарханға дейін» тарихын ашық көрсетуге мүмкіндік береді. Қосымшаның негізгі мүмкіндіктері төл­дерді тіркеу. Жаңа туған төлге бірден сырға салып, оны базаға үйден шықпай-ақ енгізуге болады. Әрбір малдың жеке паспорты цифрлық фор­­матта қолжетімді болады. Онда малдың алған екпелері, өткен тек­серулері мен диагностикалық мәлі­меттері сақталады. Жануар иесі ауыс­қан жағдайда, қосымша арқылы тиісті өзгерістерді жылдам енгізуге болады. Сонымен қатар елімізде ветеринарияны цифрландыру аясында «ВСЭ модулі» (Ветеринариялық санитариялық сараптама) іске қосыл­ды. Бұл жүйе «Фермадан –дастарханға дейін» қағидатын толық іске асыруға бағытталған. Мал сою пункттері, ет дүкендері, балабақшалар мен мектеп асханалары секілді барлық ішкі сауда және әлеуметтік нысандар осы ВСЭ модуліне міндетті түрде тіркелуі тиіс.

Электрондық сертификаттау де­геніміз – мал сою пунктінде сойылған еттің сараптама нәтижелері бірден жүйеге енгізіледі. Осы сәттен бас­тап Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті (Ветинспекция) еттің қайдан шыққанын, қай дүкенге немесе қай мектепке жеткізілгенін онлайн режимде көріп отырады.

– Әрине, әсіресе балабақша мен мектеп асханаларына жеткізілетін әрбір келі ет осы модуль арқылы өтпесе, ол заңсыз және қауіпті деп таны­лады. Бұл балаларымыздың сапасыз өнім тұтынуына жол бермейтін цифр­лық тосқауыл. Цифрландыру бағы­­тындағы бұл жұмыстар ветери­нария­лық инспекцияға қо­сымша жауап­­­­кершілікті арттырады. Егер аудан­­да ресми мал сою пункті болмаса, бұл тізбек үзіледі де, жергілікті өнімнің заңды айналымға кіруі қиындайды.

– Аудан бойынша иесіз ит-мысықтарды аулау жұмыстары нәти­жесінде, барлығы 435 үй жа­н­у­­­ары – 377 ит, 58 мысық ауланды. Сырдария аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқар­масының хабарламасына сәйкес, жыл басынан бері 12 жағдай – 11 ит қапқан, 1 мысық тырнаған тіркеліп, вете­ринариялық бақылау нәтижесінде құтыру белгілері анықталған жоқ.

– Иә, ауданда 6 елді мекенде орналасқан Сібір жарасының ошақтары бар. Олар Жетікөлде «Шошқа ауыл», Қоғалыкөл ауылында «Сары құм», Шіркейлідегі «Ескі коровник», Шаған ауылындағы «Ескі Шаған», Ақжарманың «Күміс қорғаны» және Тереңөзек кентіне қарасты «Құндызды учаскесі». Барлық Сібір жа­расы ошақтарының орны қайтадан талапқа сай қоршалып, табаны цементпен бетондалып, белгілері қо­йы­лып, мемлекеттік жер актісі алын­ған. Айту керек, ауданға қарасты кент және ауылдық округтеріне ветеринариялық-санитариялық талап­тарға сәйкес типтік жобадағы 10 мал көмінділерімен қам­тамасыз етіл­ген. Биылғы жылға 4 ауылдық округке (Тереңөзек, Қалжан ахун, Айдарлы, Аманкелді) мал қорымдарын салу жоспарлануда. Тағы бір індет – Конго-Қырым геморрагиялық қыз­басы ауруына қарсы іс-шаралар. Өткен жылы 12 елді мекен қолайсыз болып анықталды. Бұл аумақтарда көктемгі және күзгі залалсыздандыру жұмыстары жүргізілді.

– Ветеринария саласы – 2025 жылы аудандық аумақтық инс­пек­циясы тарапынан барлығы 19 мем­лекеттік қызмет көрсетілді. Олар­дың ішінде шаруашылық субъек­тілеріне 14 мем­лекеттік ве­тери­нария­лық-санитариялық қоры­тынды беріл­ді, үшінші елдерге эскпорт­қа 5 вете­ринариялық-санитариялық сер­­ти­фи­кат беріліп, барлығы 379 бас ет бағытындағы ұсақ мал көр­шілес Өзбекстан мемлекетіне жөнел­тілді. Бақылау және қа­дағалау жұмыс­тарына тоқталатын болсақ, Сырдария аудандық ве­тери­нариялық стан­ция мемлекеттік кәсіпорны тарапынан жүргізілген ве­теринариялық іс-шаралардың орындалуына мони­торингтік бақылау қоры­тындысымен заң бұзу­шы­лықтың алдын алуға 1 ұсыным берілді. Аса қауіпті ауру­лардың алдын алу үшін жеке және заңды тұлғаларға 107 нұсқама беріліп, оның ішінде нұсқаманы орындамаған 1 жеке тұлға­ға ҚРӘҚБтК-нің 462 бабы бойынша хаттама толтырылып, сотқа жолданды.

– Ондай мәселе бар. Қазіргі таңда ауданда заманауи мал сою пунктінің болмауы – халықтың денсаулығы мен азық-түлік қауіпсіздігіне тікелей қауіп төндіретін өзекті мәселе. Көп жағдайда мал үй жағдайында, аула ішінде сойы­лады. Бұл ветеринариялық-сани­­та­риялық талапқа сай емес. Белгі­лен­беген орында сойылған етке шаң-тозаң, шыбын-шіркей және түр­лі бактериялар тез үйір болады. Мал сою кезінде оның ішкі мүшелері мен қанында болуы мүмкін бруцеллез, туберкулез немесе сібір жарасы сияқты аса қауіпті инфекциялар тиісті тексерусіз анықталмай қалады. Бұл тек етті тұтынушыға ғана емес, мал сойған адамға да жұғу қаупін тудырады.

Ең басты мәселе – өскелең ұрпақтың денсаулығы. Бала­бақ­ша мен мектеп асханаларына жет­кізілетін ет өнімдерінің қауіпсіздігі 100 пайыз кепілді болуы тиіс. Арнайы мал сою пункті болмағандықтан, меке­мелерге тү­сетін еттің қай жерде, қандай жағдайда сойылғанын бақы­лау қиынға соғады. Ветеринария туралы заң талабына сәйкес халық­қа және әлеуметтік нысандарға тек қана ветеринариялық сараптамадан өткен, арнайы мөр басылған және анықтамасы бар ет қана сатылуы тиіс. Ауданға заманауи мал сою пункті салынса, ветеринариялық бақы­лау болады. Яғни әрбір мал сойылмас бұрын және сойылғаннан кейін маманның тексеруінен өтеді. Сондай-ақ тазалық пен сапа болады. Ет өнімдері санитарлық нормаларға сай салқындатылып, таза ортада сақ­талады.

– Ең алдымен айтарым, сату­шының қолында өнімнің қауіп­сіздігін растайтын ресми вете­ри­нария­лық анықтама болады. Аудан тұрғындары, ет немесе сүт сатып алу кезінде сатушыдан міндетті түрде ветеринариялық-санитариялық сараптама анық­тамасын талап етіңіздер. Бұл – сіздің және отба­сыңыздың денсаулығының кепілі. – Сұхбатыңызға, рақмет!